Multidisciplinaire veerkracht in het tijdperk van AI

Waarom white-collar specialisatie alleen niet meer genoeg is

Er is een ongemakkelijke constatering waar veel white‑collar professionals liever omheen bewegen. Wie zich jarenlang heeft ontwikkeld rond één eng afgebakende expertise, staat structureel kwetsbaar in het tijdperk van kunstmatige intelligentie. Niet omdat expertise zijn waarde verliest, maar omdat eenvormige, monodisciplinaire kennisproductie steeds sneller schaalbaar en automatiseerbaar wordt.

Wat lange tijd gold als exclusief menselijk denkwerk, verschuift in hoog tempo richting software. Juridische analyse, contractopmaak, compliance‑checks, journalistieke productie, strategische verkenningen, scenario‑denken, communicatietaken. Het zijn geen randverschijnselen meer. Het zijn kernprocessen die onder druk staan.

Die druk is geen abstract toekomstbeeld. Ze is economisch zichtbaar, meetbaar en onmiddellijk.

De economische reactie op AI is al ingezet

Recent wees Jarno Duursma er in een LinkedIn‑post op dat de introductie van een nieuwe AI‑tool van Anthropic, specifiek gericht op inhouse juristen, vrijwel direct effect had op de beurswaarde van grote juridische en informatiebedrijven. Aandelen van RELX en Wolters Kluwer verloren fors aan waarde. Thomson Reuters daalde nog sterker. De reden is helder. De betreffende AI‑tool voert taken uit die jarenlang het fundament vormden van dure consultancy‑uren en stabiele marges. Het opstellen van contracten, het controleren van NDA's, het toetsen op compliance.

Dit raakt niet alleen omzetmodellen. Het raakt de onderliggende aannames over waar professionele waarde vandaan komt.

Data, expertise en een te comfortabel tegenargument

Een vaak gehoord tegenargument is dat gevestigde partijen beschikken over exclusieve, door experts gecontroleerde datasets. En dat blijft relevant. Slechte input leidt tot slechte output. Tegelijkertijd is dat argument onvoldoende om de structurele beweging te verklaren.

AI‑systemen worden steeds specifieker getraind op concrete use cases, afgestemd op sectoren, organisaties en zelfs individuele werkwijzen. De snelheid waarmee deze systemen verbeteren overstijgt het tempo waarin individuele professionals zich kunnen herscholen. Het gevolg is dat denken, analyseren en structureren niet langer uitsluitend menselijke domeinen zijn. Waardecreatie volgt diezelfde beweging.

Vrijwel ieder kennisvak wordt geraakt

Communicatieprofessionals zien hoe tekstproductie, framing en contentplanning geautomatiseerd worden. Juristen werken met modelcontracten en risicoanalyses die in minuten tot stand komen. Journalistiek verschuift richting hybride vormen van menselijke redactie en automatische productie. Strategisch denkwerk, inclusief scenario‑analyse en design thinking‑processen, wordt steeds vaker ondersteund of deels overgenomen door maatwerk‑AI, getraind op organisatie‑eigen data en methodieken.

De lijst aan disciplines die hierdoor geraakt worden, is vrijwel eindeloos. Uitzonderingen zijn vooral te vinden in fysiek, ambachtelijk en relationeel werk. Voor de white‑collar kenniswerker, wetenschapper, maker en denker betekent dit dat een beroep dat uitsluitend leunt op cognitieve specialisatie steeds minder bescherming biedt.

Multidisciplinariteit als professionele navigatie

De vraag is dan hoe professionals zich tot deze realiteit kunnen verhouden zonder te vervallen in technologisch optimisme of verlammend doemdenken. Een werkbare route ligt in het bewust ontwikkelen van multidisciplinariteit, gecombineerd met interdisciplinair samenwerken.

Multidisciplinair ontwikkelen betekent dat je meerdere vakgebieden actief in jezelf verenigt. Niet oppervlakkig, maar inhoudelijk verbonden. Denk aan een politicoloog die communicatie inzet vanuit kennis van macht, beleid en instituties. Aan een jurist met criminologische en sociologische bagage, die complexe dossiers kan duiden binnen hun maatschappelijke context. Aan een ontwerper die strategisch en ethisch kan denken, en daarmee verder reikt dan vormgeving alleen.

Interdisciplinair samenwerken betekent dat vraagstukken niet langer sequentieel langs disciplines worden geschoven, maar gezamenlijk worden benaderd. Tegelijkertijd, in samenhang, met ruimte voor spanning en verschil. Juist in die interactie ontstaat waarde die zich lastig laat automatiseren, omdat ze niet in één dataset of model te vangen is.

De onderliggende laag. Veerkracht

Onder multidisciplinariteit ligt een fundament dat minstens zo bepalend is. Veerkracht. Niet als persoonlijkheidskenmerk, maar als professionele houding. Multidisciplinaire veerkracht betekent dat je accepteert dat loopbanen minder lineair worden, dat uitkomsten minder voorspelbaar zijn en dat zekerheid niet langer het uitgangspunt vormt.

Het vraagt het vermogen om te bewegen in onzekerheid, zonder continu houvast te zoeken in vaste functietitels, profielen of structuren. Het vraagt ook de bereidheid om jezelf steeds opnieuw te positioneren, niet vanuit angst om overbodig te worden, maar vanuit het besef dat professionele identiteit meebeweegt met context.

Meebewegen zonder jezelf te verliezen

Dit alles vraagt een volwassen verhouding tot AI. Geen weerstand uit principe, maar ook geen kritiekloze omarming. Begrijpen wat AI is, hoe het functioneert, waar het krachtig is en waar het faalt, wordt basisvaardigheid voor kenniswerkers. Niet om alles zelf te automatiseren, maar om regie te houden over de eigen rol binnen veranderende systemen.

Wie actief bijdraagt aan verandering, weet nog steeds niet precies waar die verandering eindigt. Dat is geen tekortkoming, maar een gegeven. Het verschil wordt gemaakt door professionals die leren navigeren, bijsturen en betekenis blijven toevoegen, ook wanneer controle beperkt is.

Een grillig tijdperk vraagt andere professionals

De snelheid, schaal en intensiteit van verandering maken duidelijk dat dit tijdperk geen perfecte specialisten vraagt, maar wendbare mensen. Mensen die disciplines kunnen verbinden, technologie kunnen plaatsen binnen maatschappelijke en ethische kaders en bereid zijn om hun eigen positie steeds opnieuw te bevragen.

Multidisciplinaire veerkracht biedt geen garanties. Wel vergroot zij de kans om relevant, inzetbaar en betekenisvol te blijven in een wereld die zichzelf voortdurend herontwerpt.