Een pleidooi voor strategische veerkracht als leiderschapskompas

De nieuwe risicorapporten liegen er niet om. Economische conflicten tussen grootmachten, geopolitieke spanningen, maatschappelijke onrust en technologische disruptie tekenen het speelveld van de komende jaren. In een recent artikel op MT/Sprout werd koersvastheid genoemd als antwoord. En innovatie. Als manieren om stand te houden in stormachtig vaarwater. Maar eerlijk gezegd: dat is te mager. Er komt iets meer bij kijken.

De echte vraag is niet of je moet blijven bewegen in turbulente tijden.
De vraag is: hoe?

En het eerlijke antwoord is: niet door je krampachtig vast te houden aan de route die je voorafgaand aan de storm hebt uitgestippeld. Ook niet alleen door te blijven 'vernieuwen'. Wat je nodig hebt is iets fundamentelers. Iets menselijks en strategisch tegelijk. Veerkracht.

Wendbaarheid is geen zwaktebod

Veel leiders en organisaties verwarren veerkracht nog steeds met 'terugveren'. Alsof je even onder druk wordt gezet, maar daarna gewoon weer teruggaat naar hoe het was. Maar dat kan helemaal niet. Het is onmogelijk. Want de situatie die ontstaat, is per definitie anders dan het voorgaande. Zéker in een wereld waarin de enige constante verandering is. Dan blijft alles continu in beweging, en sneller en heviger dan anders.

Veerkracht betekent niet dat je buigt voor elke windvlaag, of maar een beetje meewappert totdat de wind gaat liggen. Het betekent dat je leert dansen met de storm. Meebewegen zonder je kern te verliezen. Het is een beetje te vergelijken met een bamboeplant die diep geworteld staat. Flexibel, maar niet richtingloos. En hoe hard het ook waait, de stam blijft stevig. Maar het zou ook maar zo kunnen dat je eerst geen ruimte krijgt om te groeien. Zo'n bamboetak is in staat om letterlijk ondergronds door te wroeten totdat 'ie weer licht ziet. Da's inderdaad niet bijster comfortabel. Tenzij je er rekening mee houdt. 

Wendbaarheid is de kunst om je koers aan te passen terwijl je trouw blijft aan je missie. En dat vraagt best veel. Moed, helderheid en een goed ontwikkeld vermogen om plot twists te herkennen. Of deze zelfs te ontwerpen. 

Meer dan mindset: zes bouwstenen van veerkracht

Vaak wordt veerkracht gezien als iets individueels. En iets wolligs. Een soft skill. Maar in mijn werk met maatschappelijke organisaties, sociale initiatieven en changemakers zie ik steeds weer: echte veerkracht zit in de structuur. In de relaties. In de manier waarop je besluit, communiceert en leert. En het zit in de harde dingen. IT. Financiën. Branddeuren. Exit-strategieën. Scenario's. Dat soort dingen.

Ik werk met deze zes facetten als uitgangspunt:

1. Veiligheid en stabiliteit

Zonder rust en helderheid heb je geen ruimte om te handelen. Psychologische veiligheid, gezondheid, heldere processen, betrouwbare routines zijn de fundering waarop je kunt bouwen als het buiten turbulent wordt. 

2. Vertrouwen en reputatie

In turbulente tijden wordt je reputatie getest. Heb je het vertrouwen van je netwerk, je partners, je achterban? Dan sta je steviger. Vertrouwen is een buffer. Dit gaat veel verder dan een handige PR-strategie.

3. Maatschappelijke veerkracht en systeemverbondenheid

Hoe sterk ben je ingebed in het grotere geheel? Organisaties die niet op een eiland opereren, maar bewust positie innemen in netwerken en ecosystemen kunnen veel beter en gemakkelijker(!) meebewegen met verandering.

4. Financiële veerkracht

Een missie kan inhoudelijk nog zo sterk zijn, als je op één inkomstenbron leunt, blijf je kwetsbaar. Diversificatie, scenario-denken en het opbouwen van financiële buffers maken het verschil tussen overleven en vooruitkomen. Watertrappelend je begroting proberen te dekken geeft je misschien wel een target, maar de vraag is hoe vrij van geest je bent en blijft. 

5. Technische en digitale veerkracht

Ook je IT, data-infrastructuur en digitale processen moeten stormbestendig zijn. Kun je blijven draaien bij een storing of cyberaanval (en drones, anyone)? En: gebruik je technologie op een manier die je adaptiviteit versterkt?

6. Mentale veerkracht

Tot slot, en misschien wel het belangrijkste: de mensen. Jij en anderen. Want maatschappelijke verandering is mensenwerk. En als die mensen continu op scherp staan, verslapt op termijn het hele systeem. Rust, herstel en gezamenlijke reflectie zijn dus allerminst luxe. Bovendien komt daar nog wel wat meer bij kijken. Maar dat is voor een ander moment.

Leiderschap als levend kompas

In tijden van onzekerheid zoeken mensen houvast. Leiders die zeggen: "Hier gaan we heen! Volg mij!" Maar het echte leiderschap van nu is niet onwrikbaar zijn. Je moet juist weten wanneer je bijstuurt. Voortschrijdend inzicht hebt, en daar op durft te handelen, ook als je people nét met de neuzen dezelfde kant op stonden. Durven te veranderen en de risico's dragen. En hoe je dat doet zonder vertrouwen te verliezen. En in verbinding te blijven.

Dat vraagt om het vermogen om voortdurend te leren van de situatie. Om kleine signalen serieus te nemen. Om vooruit te denke. Nabij te blijven. Kijken en handelen vanuit de relatie. Zonder garanties. Want die heeft niemand. Je bent geen verzekeringspolis. Maar wel een levend kompas.

De plot twist: innovatie is eigenlijk veerkracht in actie

Als je het goed bekijkt, zijn innovatie en veerkracht niet eens zulke verschillende dingen. Ze zijn twee benaderingen van hetzelfde vraagstuk: Hoe ga je verder als het anders loopt dan gedacht?

De een noemt het een nieuwe oplossing bedenken. De ander noemt het wendbaar blijven.
Beiden gaan over aanpassen, bijsturen, meebewegen en opnieuw kiezen. Maar waar innovatie vaak wordt ingezet als doel ("we moeten vernieuwen!"), is veerkracht een fundament. Een houding. 

En die heb je nodig als structureel onderdeel van je strategie. Eigenlijk gewoon iedere dag.

Tijd voor een nieuw gesprek over veerkracht

In de twintigste eeuw wisten mensen ook niet hoe lang de grote crises zouden duren. Wat hen op de been hield, was niet alleen visie of technologie, maar het vermogen om zich aan te passen aan wat kwam. Zolang als nodig was. Mijn moeder werd geboren in 1941. Haar ouders, mijn opa en oma, wisten ook niet of hun baby ooit in niet-oorlog zou leven. Mijn vader werd geboren in 1925, een paar jaar na de Eerste Wereldoorlog. Hij zou nu 100 jaar oud zijn, bijna 101. Maar dat terzijde. Zijn vader en moeder (geboren in 1895 en 1896) hadden al een oorlog meegemaakt als volwassenen, en gingen vervolgens de Tweede Wereldoorlog in met vier schoolgaande kinderen, een koophuis in Apeldoorn en een verse onderneming (want opa was zijn baan in Engeland kwijtgeraakt omdat de oorlog uitbrak). Dus ze moesten het hele scenario nog eens doorlopen, zonder te weten hoe lang dat nu weer zou duren. En dan dus met vier kinderen. Waarvan er één meteen dienstplichtig was. Hij ging vliegen als Nederlander voor de Engelsen. 

My point: je weet nooit hoe langs iets duurt.

Dat is precies wat we nu opnieuw moeten leren. Als leiders. Als organisaties. Als samenleving. Radicale acceptatie van de realiteit. En daarin blijven bewegen. Ademen. Leven. Zolang je dat gegeven is.

Niet alleen koersvast blijven, maar strategisch veerkrachtig worden.
Niet wachten 'tot het beter wordt', maar zelf bouwen aan de capaciteit om te blijven bewegen. Met hoofd, hart en systeem.

En precies daarom is dit het moment om de vraag te stellen:

Is jouw missie gebouwd om te bewegen met de realiteit van nu? Of leun je nog op vormen die niet langer dragen?

Meer weten over veerkracht als strategie?
Ik help maatschappelijke organisaties, teams en changemakers om hun missie veerkrachtiger te maken, met praktische sessies, scherpe analyse en een plan dat past bij jullie realiteit.

En: in januari geef ik een gratis workshop Doomscrolling Dropout, voor iedereen die mentaal weer ruimte wil maken om helder te blijven denken in een wereld vol ruis. Die verzorgde ik in december 2025 ook voor mijn mede-Fellows van The Royal Society or Arts in Londen. De editie in januari is echter wel aangepast. Want iedere situatie is weer anders, hè.